«Ավանդույթները» ավելի վեր են, քան մարդու իրավունքները

Կանանց իրավունքները աշխարհին անհանգստացնող խնդիր են։ Այս հարցն ինձ անհանգստացնում էր շատ վաղ տարիքից, դեռևս այն ժամանակ, երբ իմ տարիքի երեխաներն ապրում էին այլ, շատ ավելի հետաքրքիր կյանքով… Իմ «աշխարհը» սկսվում էր իմ փոքրիկ գյուղից՝ Բոլնիսիի քաղաքապետարանի Դարբազի գյուղում, որտեղ ամեն օր բախվում էի բոլոր տարիքի կանանց և փոքր աղջիկների իրավունքների խախտմանը, անհավասարություն և ճնշման:

Այսօր ուզում եմ խոսել մեկ ընտանիքի երկու երեխաների (դստեր) մասին, նրանց իրականության ու իրավունքների մասին… Ի տարբերություն քրոջս՝ կյանքում ավելի բախտավոր եմ եղել, 6 տարեկանում խնամակալ ընտանիքիս հետ տեղափոխվել եմ Ռուսթավի, մայրս ու քույրս մնացել են գյուղում։ Ձմեռային և ամառային արձակուրդներն անցկացրել եմ գյուղում, մնացած ժամանակ ապրել եմ քաղաքում, որտեղ հարաբերություններ եմ ունեցել էթնիկ վրացիների հետ դպրոցում, բակում, հարևանների և հասակակիցներիս հետ։ Ես ունեի ավելի լավ սոցիալական միջավայր սովորելու համար, բայց քույրս, ով մնաց գյուղում, որտեղ էթնիկ փոքրամասնությունները հոծ ապրում են, ցավոք, 15 տարեկանում «զրկվեց» միջնակարգ կրթության իրավունքից և 16 տարեկանում հանդիսավորությամբ ամուսնացրին…

Երբ վրաց հասարակությանը հարցնում ենք ադրբեջանցիների մասին, առաջինը, որ նրանք պատասխանում են, դա «վաղ ամուսնության ավանդույթն է» և պետական լեզվի չիմացությունը։ Եթե այս հարցը ինձ տան որպես շարքային քաղաքացի, իմ պատասխանը կլինի հետևյալը. «Առաջնային խնդիրը էթնիկ խմբի նկատմամբ պետության ոչ համարժեք ուշադրությունն է»։ Այո, հաճախ պետության անպատշաճ ուշադրության հետևանքն է վերջին տասնամյակների ընթացքում Քվեմո Քարթլիի տարածաշրջանում եղած անմխիթար վիճակը: Իշխանությունները փոխվում են, օրենքները փոխվում են, բայց խնդիրների նկատմամբ համակարգային մոտեցումը մնում է անփոփոխ, իհարկե, բացառությամբ փոքր շարժերի:

Մայրս շատ էր ցանկանում, որ իր երեխաները սովորեն, ես 4 տարեկան էի, իսկ քույրս 6 տարեկան էր, երբ հայրս մահացավ, քույրս պետք է դպրոց գնար այդ աշնանը։ Դպրոցը գտնվում է մեր տնից 4-5 կմ հեռավորության վրա, և մենք ստիպված էինք ամեն օր քայլել այս ճանապարհով։ Այո, ստիպված էինք, որովհետև ես չէի կարող տանը մենակ մնալ, այն ժամանակ գյուղում մանկապարտեզ չկար և այսօր էլ նույնն է, թեև դրանից հետո անցել է 26 տարի… Քույրս 15 տարեկան էր, երբ նրան փախցնելու բազմաթիվ փորձեր եղան, դրա համար մայրս ստիպված էր օրական երկու անգամ 8-10 կմ քայլել և նրան դիմավորել ու ճանապարհել դպրոց, բնականաբար, նա այլ գործեր ուներ և հոգում էր նաև ընտանիքի մասին: Հիշում եմ՝ ամառը մայրս, եթե ինչ-որ տեղ գնում էր, թեկուզ դաշտում աշխատելու, դռները դրսից փակում էր և մենք տանը սպասում էինք։ Ես սովոր էի, որ քաղաքում խնամակալ մայրս ինձ թույլ էր տալիս առանց խնդիրների խաղալ մեր բակի երեխաների հետ, լիովին չէի կարողանում հասկանալ, թե ինչու է դա արգելված այստեղ։ Հարսանիքներին, տոներին, հարազատների մոտ առանց մայրիկի ոչ մի տեղ չէինք գնում։ Այսօր ես շատ լավ հասկանում եմ այս ամենը, դա մեր պաշտպանության միակ մեխանիզմն էր, նա այլ լծակ չուներ… Երբ նա շատ դժվար որոշում կայացրեց՝ քրոջս ամուսնացնել 15 տարեկանում, դա արդեն նշան էր, որ նա հոգնել է: Ֆիզիկական հոգնածությունից, քրտնաջան աշխատանքից, անհեռանկարությունից բացի, բարոյական ճնշումը շատ էր… Մինչ օրս հիշում եմ, թե ինչպես էր դպրոցի այն ժամանակվա տնօրենը քրոջս ձեռքը խնդրողների հետ եկել և ինչպես էր քրոջս խոստանում հրաշալի ու ապահով կյանք… Հարսանիքին տնօրենն ու ուսուցիչները իմ անչափահաս քրոջ պատվավոր հյուրերն էին: Նրանք կերան, խմեցին, զվարճացան և հեռացան, ոչ ոքի չէր հետաքրքրում, թե ինչպես է քույրս, նա ուզում էր ընտանիք կազմել, թե՞ մնալ դպրոցում: Նրանք նույնիսկ չփորձեցին որևէ քայլ ձեռնարկել այս անօգնական մարդուն փրկելու համար և գիտե՞ք ինչու: Մենք սովորական ընտանիք էինք, իսկ այն կողմում «կրթված» ուսուցչի թոռն էր։ Առաջին հայացքից սա մեկ մարդու ողբերգություն է, բայց այսօր էլ այս իրականության մեջ ենք…

Ես չեմ կարող քաղաքականապես չգնահատել այս թեման։ Այս խնդիրը հաղթահարելու համար իշխանությունը պետք է առերեսվի հասարակության ազդեցիկ կամ հեղինակավոր մարդկանց հետ, բայց սա բարդ գործընթաց է, քանի որ մեր երկրում ազգային փոքրամասնությունները բոլոր ընտրություններում դիտվում են որպես բոնուս ընտրազանգված, ուստի, ինչպես ասում են՝ ավելորդ գլխացավանքն ու ընտրազանգվածը կորցնելը ոչ մեկի շահերից չի բխում… Ավելի հեշտ է ավանդույթը օրենքից վեր դասել և հասարակությանը վստահել դատավորի դերը…

Ես գիտեմ, որ միայն իմ քույրը չէ նման անպատասխանատու վերաբերմունքի «զոհը», նրա նման տասնյակ, հարյուրավոր և գուցե հազարավոր կանանց կյանքեր են քանդվել, ոտնահարվել նրանց իրավունքները, բայց նրանք չեն ունեցել համապատասխան գիտելիքներ և տեղեկատվություն, չեն իմացել և հիմա էլ չգիտեն, թե ինչպես պաշտպանել իրենց:

Ամեն ինչ կախված է նրանից, թե որտեղ, ինչ պայմաններում ենք մենք մեծանում, ինչ հասարակությունում և ինչ հեռանկար ունենք… Ես ինձ այնքան դերերում եմ փորձել, միայն մի բան կարող եմ ասել՝ ցանկացած հասարակություն և համայնք հարգում և ճանաչում է կիրթ, տեղեկացված, հաջողակ մարդկանց՝ անկախ նրանց սեռից։ Այդ իսկ պատճառով սկզբունքորեն կարևոր է Վրաստանի բոլոր քաղաքացիների համար ստեղծել հավասար միջավայր, որտեղ նրանք կկարողանան ինքնաիրացվել։ Որտեղ օրենքի խախտումլը չի արդարացվի ավանդույթով։