English
ქართული
Qadın hüquqları bütün dünyanı narahat edən bir məsələdir. Bu məsələ məni çox erkən yaşlarımda narahat edirdi, o zamanlardan ki, mənim yaşımda olan uşaqlar fərqli, daha maraqlı həyatlar yaşayırdı… Mənim “dünyam” kiçik kəndimdən başladı. Hər gün qadınların və hər yaşda olan kiçik qızların hüquqlarının pozulması, qeyri-bərabərliyi və təzyiqi ilə üzləşdiyim Bolnisi Bələdiyyəsinin Darbazi kəndində.
Bu gün bir ailənin iki uşağı (qızı), onların reallığı və hüquqları haqqında danışmaq istəyirəm … Bacımdan fərqli olaraq həyatda daha şanslı idim, 6 yaşım olanda himayədar ailəmlə yaşamaq üçün Rustavi şəhərinə köçdüm, anam və bacım isə kənddə qaldılar. Qış-yay tətilini kənddə keçiridim, qalan vaxtı isə şəhərdə yaşamışam, məktəbdə, həyətdə, qonşularımla, həmyaşıdlarımla etnik gürcülərlə daima münasibətim olub. Təhsil almaq üçün daha yaxşı sosial mühitim var idi, amma etnik azlıqların kompakt yaşadığı kənddə qalan bacım təəssüf ki, 15 yaşında orta təhsil hüququndan “məhrum edildi” və 16 yaşında “toy-bayram ” ilə evləndirildi …
Gürcü cəmiyyətindən azərbaycanlılar haqda hər soruşduqda ilk cavabları “erkən evlilik ənənəsi” və dövlət dilini bilməməsidir. Mənə adi bir vətəndaş kimi bu sualı versələr, cavabım belə olacaqdır: “Ən əsas problem dövlətin etnik qrupa lazımi diqqət göstərməməsidir”. Bəli, dövlət çox vaxt son onilliklərdə Kvemo- Kartli regionunda yaşadığımız acınacaqlı vəziyyətə lazımlı diqqəti yetirmir… Hakimiyyət dəyişir, qanunlar dəyişir, lakin problemlərə sistemli yanaşma dəyişməz olaraq qalır, təbii ki, kiçik istisna kalları çıxmaq şərti ilə.
Anam övladlarının oxuması üçün çox həvəsli idi, mənim 4, bacımın 6 yaşı vardı, atam öləndə bacım həmin payız məktəbə getməli idi. Məktəb evimizdən 4-5 km uzaqlıqda yerləşirdi deyə hər gün bu yolu piyada getməli olurduq. Hə, məcbur olurduq, çünki evdə tək qala bilməzdim, o vaxt kənddə uşaq bağçası yox idi və o vaxtdan 26 il keçməsinə baxmayaraq, bu gün də belədir… Bacımın 15 yaşı var idi ki, onu qaçırmaq üçün çoxsaylı cəhdlər olurdu, buna görə də anam gündə iki dəfə 8-10 km piyada getməli və onu məktəbdə görməli olurdu, təbii ki, onun başqa işləri də var idi və yenə də ailəsinə qayğı göstərirdi. Yadımdadır, yayda anam harasa, hətta çöldə işləməyə getsəydi, qapını bayırdan bağlayır, evdə gözləyirdik. Şəhərdəki süd anamın heç bir problem olmadan həyətimizdə uşaqlarla oynamağa icazə verdiyinə öyrəşmişdim, burada isə niyə qadağan olduğunu tam başa düşə bilmirdim. Toylara, bayramlara, qohum-əqrəbaların yanına belə anasız heç yerə getmədik. Bu gün mən bütün bunları çox yaxşı başa düşürəm, bu, bizim müdafiəmizin yeganə mexanizmi idi, başqa yolları yox idi… O, çox çətin qərar verdikdə – bacımı 15 yaşında nişanlandırdıqda, bu, artıq onun yorğunluğundan xəbər verirdi. Fiziki yorğunluqdan, zəhmətdən, perspektivsizlikdən başqa, çoxlu mənəvi təzyiqlər də var idi… O vaxtkı məktəbin direktoru bacıma elçi gəldikdə bacıma necə qeyri-adi və təhlükəsiz söz verdiyini indi də xatırlayıram. Həyat… Toyda olan məktəb direktoru və müəllimlər azyaşlı bacımın fəxri qonaqları idilər. Yedilər, içdilər, əyləndilər və ayrıldılar, heç kim bacımın necə olduğuna əhəmiyyət vermədi – o, ailə qurmaq istəyirdi, yoxsa məktəbd oxumaq?! Bu köməksiz insanı xilas etmək üçün heç bir addım atmağa belə cəhd etmədilər və bilirsinizmi niyə?! Çünki biz adi ailə idik, o biri tərəfdə də “savadlı” müəllimin nəvəsi. İlk baxışda bu bir insanın faciəsidir, amma bu gün biz hələ də bu reallıqda qalşıq…
Adət-ənənə?! “Erkən nikah” ənənəsinin nə zaman yarandığını həmişə maraqlandırmış və sual vermişəm. Mən və yeni nəsil Sovet İttifaqını görməmişik və ona görə də nostalji yaşamayacağıq, amma qeyd etmək istərdim ki, sovet dövründə bu ənənə yox idi. Həmin nəslin qızlarının 90%-nin orta məktəb təhsili var idi. Bəlkə də bunun cavabı odur ki, o dövrün qurumları o dövrdə mövcud qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş vəzifələri tam şəkildə bölüşürdülər. Və bu gün oxşar vəziyyətlərdə isə hökumətin müəyyən qurumları var: Təhsil Nazirliyi resurs mərkəzini, resurs mərkəzi məktəbi və müdiriyyəti, müəllimlər müdirliyi, hüquq-mühafizə orqanları müəllimləri, etnik azlıqlarda hüquq-mühafizə orqanlarını günahlandırır ki, bu onların “ailə” problemidir və əgər vaxt verək özlərinə , həll edəcəklər … “Ənənələr”, stereotiplər belə formalaşır… Bu, adi qayda pozuntusudur, ona vaxtında cavab vermək və məsuliyyəti dərk etmək, vətəndaşın isə özünüdərk etməsi lazımdır – belə bir hərəkətə görə qanun qarşısında bütün cavablar verilsə idi, 25 il ərzində çox şey dəyişərdi.
Mən bu mövzunu siyasi baxımdan qiymətləndirməyə bilmərəm. Bu problemi aradan qaldırmaq üçün hakimiyyət cəmiyyətdəki nüfuzlu şəxslərlə üz-üzə gəlməlidir, lakin bu, çətin prosesdir, çünki bizdə etnik azlıqlara bütün seçkilərdə əlavə elektorat kimi baxılır, belə ki, necə deyərlər, lazımsız başağrısı və seçici itirmək heç kimin marağında deyil… Ənənəni qanundan yuxarı qaldırıb, cəmiyyətə hakim rolunu həvalə etmək daha asandır…
Bilirəm ki, bu məsuliyyətsiz münasibətin “qurbanı” təkcə mən deyiləm. Onunn kimi onlarla, yüzlərlə, bəlkə də minlərlə qadının həyatı məhv edilib , hüquqları pozulub, lakin onların lazımi biliyi, məlumatı olmayıb deyə, hələ də özlərini necə qoruyacaqlarını bilmirlər.
Hər şey harada, hansı şəraitdə böyüməyimizdən, hansı cəmiyyətdə və hansı perspektiv ilə böyüməyimizdən asılıdır… Bir çox rollarda özümü sınamışam, deyə biləcəyim bircə söz var – hər bir cəmiyyət və nəsil cinsindən asılı olmayaraq savadlı, məlumatlı, uğurlu insanlara hörmət edir və tanıyır. Məhz buna görə də Gürcüstanın bütün vətəndaşları üçün özlərini reallaşdıra biləcəkləri bərabər şəraitin yaradılması prinsipial əhəmiyyət kəsb edir. Heç bir yerdə adət-ənənə ilə qanunu pozmağa haqq qazandırılmayacaq!